เวียดนาม: โรงงานโลกแห่งใหม่ที่ขนส่งไม่ออก หรือโอกาสทองของโลจิสติกส์ไทย?

เมื่อเวลา 01:30 น. ของวันพุธที่ผ่านมา ซัพพลายเชนผู้ผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์รายใหญ่แห่งหนึ่งในจังหวัดบั๊กซางของเวียดนาม ต้องเผชิญกับสถานการณ์วิกฤต: ชิ้นส่วนสำคัญล็อตสุดท้ายสำหรับสายการผลิตในเยอรมนีเพิ่งเสร็จสิ้น แต่เที่ยวบินขนส่งสินค้าประจำถูกยกเลิกกะทันหัน

นี่ไม่ใช่เหตุการณ์แปลกใหม่ในเวียดนามที่กำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดดในฐานะฐานการผลิตโลก การลงทุนจากต่างชาติหลั่งไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในภาคการผลิต ทำให้ความต้องการด้านโลจิสติกส์พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่โครงสร้างพื้นฐานและบริการกลับตามไม่ทัน สร้างช่องว่างที่ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในสถานการณ์เร่งด่วน

ปัญหาหลักคือการขนส่งด่วนระหว่างประเทศ โดยเฉพาะทางอากาศ เมื่อสินค้ามีมูลค่าสูงและเวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ทางเลือกแบบดั้งเดิมมักจะมีข้อจำกัด ทั้งเรื่องความจุ ความถี่ หรือแม้แต่การเข้าถึงพื้นที่ห่างไกลในเวียดนาม

สำหรับกรณีโรงงานในบั๊กซางนั้น มีทางเลือกหลักๆ ที่ต้องพิจารณาอย่างเร่งด่วนอยู่สามทาง

ทางเลือกแรกคือการใช้บริการขนส่งสินค้าทางอากาศแบบเร่งด่วน (Express Air Cargo) จากผู้ให้บริการรายใหญ่ระดับโลก ตัวเลือกนี้มักจะใช้เครื่องบินขนส่งสินค้าโดยเฉพาะ หรือใช้พื้นที่บนเครื่องบินโดยสารที่มีอยู่ ข้อดีคือความน่าเชื่อถือสูง มีเครือข่ายครอบคลุม แต่ก็มาพร้อมกับต้นทุนที่สูงมาก

หากพิจารณาจากบั๊กซาง สินค้าอาจจะต้องถูกส่งไปยังสนามบินหลักอย่างฮานอย (HAN) หรือโฮจิมินห์ (SGN) ก่อน จากนั้นจึงบินตรงไปยังศูนย์กลางการขนส่งในยุโรป เช่น แฟรงก์เฟิร์ต (FRA) หรืออัมสเตอร์ดัม (AMS) ระยะเวลาการขนส่งอาจอยู่ที่ 24-48 ชั่วโมงนับจากเครื่องขึ้น แต่กระบวนการรวบรวมและนำส่งขึ้นเครื่องอาจใช้เวลาเพิ่มเติมอีก 12-24 ชั่วโมง ค่าใช้จ่ายสำหรับสินค้าขนาดกลาง (เช่น 500 กก.) อาจอยู่ระหว่าง 150,000 – 300,000 บาท ขึ้นอยู่กับความเร่งด่วนและพื้นที่ว่าง

ทางเลือกที่สองคือการใช้บริการขนส่งด่วนพิเศษแบบ OBC (On-Board Courier) หรือที่เรียกว่า Hand Carry บริการนี้จะใช้พนักงานนำส่งเดินทางไปพร้อมกับสินค้าบนเที่ยวบินโดยสารปกติ ข้อดีคือความรวดเร็วสูงสุดและโอกาสที่สินค้าจะตกค้างหรือสูญหายน้อยมาก เพราะมีคนดูแลตลอดเวลา เหมาะสำหรับเอกสารสำคัญ ชิ้นส่วนอะไหล่ฉุกเฉิน หรือสินค้ามูลค่าสูงที่ต้องการความปลอดภัยสูงสุด

สำหรับสถานการณ์เร่งด่วนเช่นนี้ พนักงานนำส่งสามารถเดินทางจากฮานอย (HAN) ไปยังเยอรมนีได้ภายใน 18-24 ชั่วโมงรวมเวลาต่อเครื่อง ค่าใช้จ่ายสำหรับบริการ OBC มักจะสูงกว่า Express Air Cargo อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะสำหรับสินค้าที่มีน้ำหนักมากหรือมีหลายกล่อง สำหรับสินค้า 500 กก. อาจต้องใช้พนักงานหลายคนและค่าใช้จ่ายอาจพุ่งสูงถึง 500,000 – 1,000,000 บาท หรือมากกว่านั้น ขึ้นอยู่กับจำนวนพนักงานและตั๋วเครื่องบินที่หาได้ในนาทีสุดท้าย อย่างไรก็ตาม บริการนี้มีความยืดหยุ่นสูงในการจัดการกับข้อจำกัดด้านขนาดหรือน้ำหนักของสินค้าที่สามารถนำขึ้นเครื่องได้

ทางเลือกที่สามคือการพิจารณาใช้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการขนส่ง (Transit Hub) สำหรับสินค้าจากเวียดนาม โดยเฉพาะเมื่อเส้นทางตรงจากเวียดนามมีข้อจำกัดด้านความจุหรือราคา การขนส่งสินค้าจากเวียดนาม (เช่นจากสนามบินฮานอย HAN หรือโฮจิมินห์ SGN) มายังสนามบินสุวรรณภูมิ (BKK) หรือดอนเมือง (DMK) ของไทยก่อน แล้วจึงทำการขนส่งต่อไปยังปลายทางในยุโรป

ข้อดีของวิธีนี้คือประเทศไทยมีเที่ยวบินขนส่งสินค้าและเที่ยวบินโดยสารไปยังยุโรปที่หลากหลายและมีความถี่สูงกว่ามาก ทำให้มีตัวเลือกและราคาที่แข่งขันได้มากกว่า นอกจากนี้ยังมีผู้ให้บริการโลจิสติกส์ที่มีความเชี่ยวชาญในการจัดการสินค้าข้ามพรมแดนจำนวนมาก การขนส่งจากเวียดนามมาไทยอาจใช้เวลา 1 วัน และจากไทยไปยุโรปอีก 1-2 วัน รวมแล้วอาจใช้เวลา 2-4 วัน ค่าใช้จ่ายอาจใกล้เคียงกับ Express Air Cargo โดยตรงจากเวียดนาม แต่มีความยืดหยุ่นและโอกาสในการหาพื้นที่ว่างมากกว่า โดยเฉพาะเมื่อต้องการส่งสินค้าขนาดใหญ่หรือมีปริมาณมาก

เมื่อไหร่ที่แต่ละทางเลือกเหมาะสมที่สุด? สำหรับสถานการณ์วิกฤติที่ต้องส่งชิ้นส่วนสำคัญเพื่อหลีกเลี่ยงการหยุดชะงักของสายการผลิตที่มีมูลค่าความเสียหายหลายล้านบาทต่อชั่วโมง บริการ OBC อาจเป็นทางเลือกเดียวที่คุ้มค่า แม้จะมีราคาสูง แต่ก็สามารถช่วยประหยัดค่าปรับหรือค่าเสียโอกาสที่สูงกว่าได้

หากเป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูงแต่ไม่ถึงขั้นวิกฤติขนาดนั้น หรือมีปริมาณมากพอสมควร แต่ยังต้องการความรวดเร็ว บริการ Express Air Cargo โดยตรงจากเวียดนาม หรือการใช้ไทยเป็นศูนย์กลางการขนส่ง อาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากผู้ประกอบการสามารถวางแผนล่วงหน้าได้บ้าง

สำหรับผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ในชลบุรีที่ต้องส่งอะไหล่เร่งด่วนไปยังโรงงานประกอบในฟิลิปปินส์ หรือคลังสินค้าใกล้ท่าเรือแหลมฉบังที่ต้องส่งตัวอย่างสินค้าไปตรวจสอบคุณภาพในญี่ปุ่น การเข้าใจถึงช่องว่างและความสามารถของแต่ละบริการเป็นสิ่งสำคัญ การพึ่งพาวิธีใดวิธีหนึ่งเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพออีกต่อไปในโลกที่ซัพพลายเชนมีความผันผวนสูง

การตัดสินใจเลือกใช้บริการใดขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง ทั้งมูลค่าของสินค้า ความเร่งด่วน ผลกระทบหากเกิดความล่าช้า และงบประมาณที่พร้อมจ่าย การมีพันธมิตรโลจิสติกส์ที่เข้าใจความต้องการเฉพาะและสามารถนำเสนอทางเลือกที่หลากหลาย เช่น RAPID OBC ที่มีความเชี่ยวชาญในการจัดการ OBC และการขนส่งแบบเร่งด่วนอื่นๆ จะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถรับมือกับสถานการณ์ที่ไม่คาดฝันได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ในท้ายที่สุดแล้ว ไม่มีคำตอบตายตัวว่าทางเลือกใดดีที่สุด แต่เป็นการบริหารความเสี่ยงและผลตอบแทนที่เหมาะสมกับสถานการณ์เฉพาะหน้าของผู้ประกอบการแต่ละราย การประเมินสถานการณ์อย่างรอบคอบและมีแผนสำรองที่ยืดหยุ่นคือกุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จในยุคที่เวียดนามกำลังก้าวขึ้นเป็นโรงงานของโลก