สมชาย วงศ์สุวรรณ
RAPID OBC | BIMJAPAN Inc.
แบตเตอรี่ EV ค้างศุลกากร: บทเรียนจากความผิดพลาดเพียง 3 ชั่วโมง
เสียงโทรศัพท์ตีสามครึ่งในคืนวันพุธ ไม่ใช่เรื่องปกติสำหรับผู้จัดการฝ่ายโลจิสติกส์ แต่เมื่อปลายสายคือโรงงานประกอบรถยนต์ EV ที่กำลังจะหยุดไลน์ผลิต บทเรียนราคาแพงจึงเริ่มต้นขึ้น
เสียงโทรศัพท์ตีสามครึ่งในคืนวันพุธ ไม่ใช่เรื่องปกติสำหรับผู้จัดการฝ่ายโลจิสติกส์คนไหนเลย ยิ่งถ้าปลายสายคือหัวหน้าฝ่ายผลิตจากโรงงานประกอบรถยนต์ EV ในระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกที่กำลังจะหยุดไลน์ผลิต เพราะขาดชิ้นส่วนสำคัญ นั่นคือโมดูลแบตเตอรี่ แรงกดดันที่ถาโถมเข้ามาในวินาทีนั้น มันไม่ใช่แค่เรื่องของค่าปรับหรือความล่าช้า แต่มันคือหายนะของตารางการผลิตทั้งหมด
โมดูลแบตเตอรี่ชุดนี้ถูกส่งมาจากโรงงานในเกาหลีใต้ ด้วยเที่ยวบินขนส่งสินค้าตรงมายัง BKK กำหนดการเดิมคือถึงตอนเที่ยงคืน และต้องผ่านพิธีการศุลกากรให้เสร็จสิ้นภายใน 02:00 น. เพื่อให้รถบรรทุกสามารถนำไปส่งถึงโรงงานที่ชลบุรีได้ก่อน 05:00 น. ซึ่งเป็นเวลาเริ่มต้นกะเช้าของการประกอบรถยนต์ EV ทุกอย่างถูกวางแผนมาอย่างรัดกุมภายใต้แนวคิด Just-in-Time ที่โรงงานแห่งนี้ยึดถืออย่างเคร่งครัด
ปัญหาคือเมื่อเครื่องลงจอดจริงตอน 00:15 น. เอกสารประกอบการนำเข้าบางอย่างที่ส่งมาพร้อมกับสินค้ากลับไม่ตรงกับที่ยื่นไว้ล่วงหน้ากับกรมศุลกากรผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยในรหัสพิกัดศุลกากรของชิ้นส่วนย่อยภายในโมดูล ทำให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรไม่สามารถปล่อยสินค้าได้ทันที
ผมยังจำภาพแสงไฟนีออนสว่างจ้าในสำนักงานศุลกากรที่คลังสินค้าได้ดี แม้จะเป็นเวลาเกือบตีสี่ แต่บรรยากาศก็ยังคงตึงเครียด เจ้าหน้าที่ศุลกากรพยายามอย่างเต็มที่ที่จะช่วยเหลือ แต่กฎระเบียบคือกฎระเบียบ การแก้ไขเอกสารต้องใช้เวลา และต้องมีผู้มีอำนาจลงนามยืนยันจากบริษัทผู้นำเข้า ซึ่งในเวลานั้น การติดต่อประสานงานกับผู้บริหารระดับสูงเพื่อขออนุมัติการแก้ไขเอกสารที่ซับซ้อนเช่นนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย
เวลาผ่านไปอย่างเชื่องช้า เสียงนาฬิกาแขวนผนังดังติ๊กต็อกในความเงียบงันของห้อง ผมมองไปที่หน้าต่างเห็นรถบรรทุกที่จอดรออยู่ด้านนอก คาดการณ์ว่าอีกไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้า ไลน์ผลิตมูลค่าหลายร้อยล้านบาทจะหยุดชะงักลงเพียงเพราะความผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ นี้ ความเสียหายที่เกิดขึ้นจะมหาศาล ทั้งค่าเสียโอกาส ค่าปรับจากคู่ค้า และที่สำคัญคือความน่าเชื่อถือของซัพพลายเชนทั้งหมด
ในที่สุด หลังจากผ่านไปเกือบสามชั่วโมงของการเจรจาและประสานงานอย่างหนัก ทั้งการโทรศัพท์ข้ามประเทศไปยังเกาหลีใต้ การปลุกผู้บริหารให้ตื่นขึ้นมาอนุมัติการแก้ไขเอกสารผ่านอีเมลและระบบออนไลน์ที่เชื่อมต่อกันอย่างทุลักทุเล เอกสารก็ได้รับการแก้ไขและอนุมัติจากศุลกากรในเวลา 05:15 น. รถบรรทุกพุ่งออกจากคลังสินค้าด้วยความเร็วสูงสุดที่กฎหมายอนุญาต เพื่อนำโมดูลแบตเตอรี่ไปส่งถึงโรงงานชลบุรีในเวลา 06:30 น. ช้ากว่ากำหนดไป 1 ชั่วโมงครึ่ง
ไลน์ผลิตหยุดไปแล้ว 1 ชั่วโมงครึ่ง ความเสียหายที่เกิดขึ้นประเมินได้หลายสิบล้านบาท จากการที่พนักงานหลายร้อยคนต้องหยุดทำงาน เครื่องจักรต้องหยุดเดิน และตารางการผลิตที่ต้องเลื่อนออกไปทั้งหมด นี่คือบทเรียนที่เจ็บปวดสำหรับทุกคนที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรม EV ที่ต้องพึ่งพาชิ้นส่วนจากต่างประเทศและมีมูลค่าสูง
เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้เราตระหนักว่าแม้จะวางแผนมาอย่างดีเพียงใด แต่ความเปราะบางของซัพพลายเชนแบบ Just-in-Time ก็ยังคงมีอยู่เสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องเกี่ยวข้องกับกฎระเบียบของศุลกากรที่ซับซ้อนและไม่ยืดหยุ่นเท่าที่ควร
สิ่งที่เราเรียนรู้คือการมีแผนสำรองที่แข็งแกร่ง ไม่ใช่แค่การขนส่งทางเลือก แต่รวมถึงการจัดการเอกสารล่วงหน้า การตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลอย่างละเอียดถี่ถ้วนก่อนการขนส่งจริง และการมีช่องทางการสื่อสารที่รวดเร็วและมีประสิทธิภาพตลอด 24 ชั่วโมงกับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ทั้งซัพพลายเออร์ ผู้ให้บริการขนส่ง และเจ้าหน้าที่ศุลกากร
บางครั้ง การลงทุนเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในการมีสต็อกสำรอง (safety stock) สำหรับชิ้นส่วนวิกฤตบางรายการ หรือการใช้บริการขนส่งด่วนพิเศษเช่น OBC (On-Board Courier) สำหรับกรณีฉุกเฉิน ก็อาจคุ้มค่ากว่าการเผชิญหน้ากับความเสียหายมหาศาลจากการหยุดชะงักของไลน์ผลิตอย่างไม่คาดคิด
ในโลกของโลจิสติกส์ EV ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การปรับตัวและเรียนรู้จากความผิดพลาดคือสิ่งสำคัญที่สุด บทเรียนจากแบตเตอรี่ที่ค้างศุลกากรเพียงไม่กี่ชั่วโมงครั้งนั้น ยังคงเป็นเครื่องเตือนใจถึงความสำคัญของการบริหารจัดการความเสี่ยงในซัพพลายเชนอยู่เสมอ